Achtergronden en Interviews
Achtergronden
Feiten
-National Geographic: Global Warming Fast Facts
-New Scientist: Global Warming
-Het rapport van het Intergovernmental Panel on Climate Change.
Beschouwingen
-Het tijdschrift ‘Nature’ geeft een korte beschrijving van relevante boeken ‘must-reads for Copenhagen’. Samen geven deze een goed beeld van welke zaken er spelen.
-Officiële website van de United Nations Climate Conference in Kopenhagen. Wat hopen ze daar te bereiken? Antwoorden op meest gestelde vragen.
Interviews
Dr. Bas van Geel (UvA), Universitair Hoofddocent Paleo-ecologie: “Er moeten meer argumenten aangevoerd worden om tot een andere energiepolitiek te komen”
Hans de Moel, MSc (VU), Universitair onderzoeker klimaatverandering en ruimtelijke analyse: “Verstrengeling van bedrijfsleven en politiek bemoeilijkt een effectievere energievoorziening”
Dr. Ir. John van Boxel (UvA), Universitair docent Meteorologie en Klimatologie: “Bevolkingsgroei en energiegebruik vormen de kern van het klimaatprobleem.”
Dr. Ir. Davidson: “Burgers moeten op partijen stemmen die voor een streng klimaatbeleid zijn”
Interviews
Hieronder volgen vier interviews met wetenschappers over klimaatverandering:
Dr. Bas van Geel (UvA), Universitair Hoofddocent Paleo-ecologie
“Er moeten meer argumenten aangevoerd worden om tot een andere energiepolitiek te komen”
>>>Wat is volgens u de kern van het probleem m.b.t. klimaatverandering?
Het is moeilijk te zeggen wat het grootste probleem zal worden. Een belangrijk probleem is dat klimaatverandering nu als énige argument aangevoerd wordt voor het feit dat er een verandering nodig is: ‘het klimaat verandert en we kunnen er iets aan doen’. Maar wat gebeurt er als dit argument wegvalt? Stel dat de klimaatboodschap van het IPCC niet waar blijkt te zijn, of maar een beetje waar? Dat zou een debacle worden voor groene organisaties, voor de wetenschap en voor beleidsmakers. Daarbij zal de maatschappelijk draagvlak voor een andere energiepolitiek wegvallen omdat veel mensen zich bedrogen zullen voelen.
Er zijn een heleboel goede argumenten om over te stappen op alternatieve brandstoffen: verzuring van oceanen (of eigenlijk: het minder basisch worden ervan), luchtkwaliteit, geopolitiek, afhankelijkheid van olie, eindige voorraden, enzovoort. Maar eigenlijk de enige reden die nu gegeven wordt voor het doorvoeren van veranderingen is dat wij het klimaat aan het veranderen zouden zijn. Wanneer gekeken wordt naar natuurlijke klimaatverandering is binnen een paar jaar een daling in temperatuur eerder te verwachten dan een stijging. Dit komt door variaties in zonneactiviteit (klik hier: de relatie tussen zonne-activiteit en klimaatverandering). Het IPCC bijvoorbeeld houdt hier niet genoeg rekening mee. Als de temperatuur anderhalve graad zou zakken dan wordt de verminderde voedselproductie misschien wel het grootste probleem.
>>>Welke acties moeten er ondernomen worden om het probleem te bestrijden?
Ik ben hoe dan ook voor een flinke beperking in het gebruik van fossiele brandstoffen. Hoe belangrijk het aandeel is dat zij hebben in de opwarming van de aarde maakt daarbij niet uit. Het is belangrijk om te discussiëren over de oorzaken van klimaatverandering. Verder is oriëntatie op de effecten van opwarming, maar ook op afkoeling nuttig. Al is de aantrekkingskracht van een alarmistische boodschap heel groot. Er moeten meer argumenten gebruikt worden om tot energiepolitiek te komen. Noem alle argumenten, want als het argument van antropogene klimaatverandering wegvalt, wat bereik je dan nog? In de jaren zestig was actievoeren heel gebruikelijk, dat mis ik tegenwoordig. Ik vind het erg belangrijk dat de toekomstige intelligentia maatschappelijk betrokken is.
>>>Wat zijn uw verwachtingen ten aanzien van de aanpak van het probleem?
Er komt een moment waarop fossiele brandstoffen te duur worden. Er moet flink geïnvesteerd worden in onderzoek naar alternatieve, duurzame energievoorziening. De energieverspilling op dit moment is ontzettend groot; daar is al veel winst te behalen.
Hans de Moel, MSc (VU), Universitair onderzoeker klimaatverandering en ruimtelijke analyse
“Verstrengeling van bedrijfsleven en politiek bemoeilijkt een effectievere energievoorziening”
>>>Wat is volgens u de kern van het probleem m.b.t. klimaatverandering?
De bron is natuurlijk de uitstoot van broeikasgassen, wat weer het gevolg is van bevolkingsgroei en welvaartsgroei in de westelijke wereld. Voorspellingen laten een grote groei van bevolking en welvaart in ontwikkelingslanden zien (wat veel meer mensen zijn dan in het westen). Hierdoor zal de uitstoot in de toekomst waarschijnlijk veel sneller toenemen. Het is een ‘welvaartsziekte’. De crux zit in de energie-voorziening (zowel transport als electriciteit) en effectiviteit. Ik ben van mening dat het moeilijk is aan te pakken door de grote verstrengeling van het (kapitalistische) bedrijfsleven en de politiek. Waarom worden er nog auto’s gemaakt die 1:5 rijden? Waarom wordt er geen belasting geheven over kerosine? Het is niet de schuld van de industrie of het bedrijfsleven op zich, maar van de wisselwerking tussen verschillende actoren in de maatschappij.
>>>Welke acties moeten er ondernomen worden om het probleem te bestrijden?
Mensen zullen nooit hun welvaartsniveau laten zakken. Wel zijn er manieren om de uitstoot van broeikasgassen flink te beperken zonder dat het ten koste gaat van individuele welvaart. Er valt veel te winnen op energiebesparing. Denk aan: warmte/koude opslag; zuinige auto’s; LED technologie (nu ook in tv’s). Buiten dat moet zoveel mogelijk van de potentie van hernieuwbare energie gebruikt worden. Ik ben bijvoorbeeld een groot fan van de afvalcentrale in Amsterdam die de stad voorziet van energie en warmte. Daarnaast zouden particuliere initiatieven veel meer aangemoedigd moeten worden (zoals het zonnecellen beleid in Duitsland). Het belangrijkste is het ‘internaliseren van vervuiling in de prijs’. Als vervuilende producten of diensten duurder worden (doordat de kosten van de vervuiling inbegrepen worden) gaat de markt vanzelf naar goedkopere alternatieven. Als kerosine net als benzine belast was zou er veel minder gevlogen worden (niet alleen mensen, maar ook goederen die van ver komen zouden duurder worden waardoor meer lokaal geconsumeerd wordt). Hierdoor zou research en development van ‘groene’ producten veel sneller gaan (veel milieu-economen waren heel blij met de hoge olieprijs van een paar jaar gelelden).
>>>Wat zijn uw verwachtingen ten aanzien van de aanpak van het probleem?
Ik ben in essentie pessimistisch wat dat betreft. De politiek praat al decennia over een (redelijk willekeurige) target van 450 ppm, maar daar gaan we keihard overheen. De geschiedenis leert dat onderhandelingen over dit onderwerp zeer moeizaam en traag gaan. De politiek heeft de mogelijkheid om dingen te veranderen. Als het eenmaal omslaat kan het dus heel snel gaan en het publieke draagvlak is er al. Indien de grote landen (Westerse wereld en de Aziatische reuzen) hun schouders eronder zetten en er echt voor gaan zal het lukken. Probleem is, net als in de financiele sector, dat maatregelen alleen werken als echt iedereen zich er aan houdt. Zo niet, dan prijzen de landen/bedrijven die wel de maatregel implementeren zichzelf de markt uit.
Dr. Ir. John van Boxel (UvA) Universitair docent Meteorologie en Klimatologie
Bevolkingsgroei en energiegebruik vormen de kern van het klimaatprobleem.
>>>Wat is volgens u de kern van het probleem m.b.t. klimaatverandering?
Volgens mij zijn hierbij drie dingen van belang. Ten eerste, de gigantische bevolkingsgroei. In 1850 leefden er zo’n 1 miljard mensen op aarde. Dat zijn er nu al bijna 7 miljard.
Het tweede punt is de toename in het energieverbruik per hoofd van de bevolking. Vergelijk de huidige situatie eens met het Nederland rond 1950. De kachel in de woonkamer werd alleen ’s morgens en ’s avonds een uurtje aangestoken. De meeste mensen hadden geen auto, TV of koelkast.
Ten derde, voor bijna alles zijn we nu afhankelijk van fossiele brandstoffen. Ons welvaartsniveau zouden we zonder mechanische arbeid niet kunnen realiseren. Kijk bijvoorbeeld eens naar onze voedselproductie. Alleen al voor de productie van kunstmest is heel veel energie nodig. In honderd jaar verbranden we een hoeveelheid fossiele brandstoffen die gedurende vele miljoenen jaren gevormd is.
>>>Welke acties moeten er ondernomen worden om het probleem te bestrijden?
Vooral bevolkingsgroei is een moeilijk probleem om in de hand te houden. In het westen worden steeds minder kinderen geboren, door toegenomen welvaart is er minder aan. In het westen hebben we een pensioen, in ontwikkelingslanden zijn kinderen een soort oudedagvoorziening.
Bij het overtuigen van mensen om minder kinderen te krijgen moet hen een alternatief geboden worden. Ook voorbehoedsmiddelen kunnen zorgen voor geboortebeperking.
Energieverbruik hangt sterk samen met een groei in welvaart. Westerse landen stoten veel meer uit dan ontwikkelingslanden. Reductie in Westerse landen schiet dus veel meer op dan reductie in ontwikkelingslanden. De VS en de EU gebruiken ontzettend veel fossiele brandstoffen en stoten erg veel broeikasgassen uit. Ontwikkelingslanden zien het welvaartsniveau in Westerse landen en denken: ‘dat willen wij ook!’.
We mogen blij zijn als we in staat zijn om de huidige uitstoot constant te houden. Wat betreft opwekking van energie zijn er veel alternatieven: zon, wind, getijden, biobrandstof, etc. Ook wat betreft efficiëncy is er nog veel winst te behalen.
>>>Wat zijn uw verwachtingen ten aanzien van de aanpak van het probleem?
Bij het veranderen van de productie en vraag naar energie is er niet maar 1 oplossing. Per locatie zijn er andere mogelijkheden en elk alternatief heeft zo zijn eigen voor- en nadelen.
Verschillende modellen worden gebruikt om de toekomst te voorspellen. Voorspellingen die in 1972 gedaan zijn door de club van Rome m.b.t. CO2-concentratie en bevolkingsgroei blijken nu heel aardig te kloppen. Huidige modellen voorspellen dat bevolking over 50 jaar rond de 9 miljard zal stabilliseren.
Dr. Ir. Davidson
Burgers moeten op partijen stemmen die voor een streng klimaatbeleid zijn.
>>> Klimaatverandering: Wat is volgens u de kern van het probleem?
De kern van het probleem ligt in het feit dat er een vertraging van vele decennia ligt tussen ons handelen en de gevolgen: als wij nu al last hebben van klimaatverandering, dan is dat het gevolg van het gedrag van onze voorouders. Van ons eigen gedrag zullen wijzelf geen last hebben; daarmee zadelen we juist toekomstige generaties op. We lijken psychologisch (echter) niet in staat ons zorgen te maken om het welzijn van mensen wiens ellende wij niet kunnen zien, die wij niet in de ogen kunnen kijken. Geen cameraploeg die ons nu beelden kan verschaffen van de Catrina’s die over 100 jaar toekomstige generaties zullen treffen. Aangezien serieus klimaatbeleid wijzigingen zal vragen van onze gekoesterde levensstijlen en consumptiepatronen en niemand uit de toekomst die wijzigingen afdwingt, gaan we maar het liefst op dezelfde voet door.
>>> Welke acties moeten er ondernomen worden om het probleem te bestrijden?
Het ideaal is onder andere verwoord door Aubrey Meyer: het systeem van Contraction and Convergence. In dit systeem stelt de wereldgemeenschap een mondiaal plafond aan de emissie van broeikasgassen, vergelijkbaar met het huidige Europese handelssysteem (EU ETS). Dit plafond gaat dan in de loop van de jaren snel omlaag om gevaarlijke klimaatverandering te voorkomen (‘Contraction’). De ‘emissieruimte’ onder dit plafond wordt verdeeld over de verschillende landen, waarbij de verdeling geleidelijk overgaat van de huidige (historische) verdeling van emissies naar een gelijke verdeling per hoofd van de wereldbevolking (‘Convergence’). Een gelijke verdeling is ethisch het best te verdedigen, maar er kleven ook bezwaren aan om dat zonder overgangsperiode te doen. Tenslotte is het belangrijk dat de verdeelde emissieruimte verhandelbaar is. Met een daadwerkelijk gelijke emissie per hoofd van de wereldbevolking schiet niemand wat op en de handel in emissierechten zal een geldstroom richting het Zuiden veroorzaken die de huidige budgetten voor ontwikkelingssamenwerking vele malen overtreft.
Burgers moeten op partijen stemmen die voor een streng klimaatbeleid zijn.
>>> Wat zijn uw verwachtingen ten aanzien van de aanpak van het probleem?
Er is een pessimistisch en een optimistisch antwoord. Het pessimistische antwoord is dat wij niet bereid zullen zijn om onze levenswijze te veranderen, te stoppen met het afwentelen van de schade van ons handelen op anderen elders en in de toekomst. Een spaarlamp is tot daar aan toe, maar nalaten wat er werkelijk toe doet (de vakantievlucht, vleesconsumptie) gaat te ver.
Het optimistische antwoord is dat de aanpak van klimaatverandering ongekend snel gaat in historisch perspectief. De afschaffing van de slavernij en vrouwenemancipatie duurde eeuwen. Tussen het verschijnen van boeken, zoals Rachel Carson’s Silent Spring, en het samenkomen van alle wereldleiders in Rio in 1992 om toekomstige generaties te behoeden voor milieurampen zaten maar enkele decennia. Oftwel: de politieke veranderingen gaan in historisch perspectief razend snel, maar misschien niet snel genoeg gegeven de urgentie van het probleem.
Persbericht
Links
Pagina’s
Download de Poster!
